Wygrany-przegrany? A może wygrany-wygrany? Wspomaganie dzieci w nauce rozwiązywania konfliktów

lipiec 2018
Monika Ogrodnik Monika Ogrodnik

Wygrany-przegrany? A może wygrany-wygrany? Wspomaganie dzieci w nauce rozwiązywania konfliktów

Pierwsze słowo, które nasuwa mi się na myśl, gdy zastanawiam się nad konfliktami, to „nieunikniony”. Często potrzeby nasze i otaczającego nas świata są zupełnie rozbieżne. Według jednej z najpopularniejszych definicji o konflikcie mówimy wtedy, gdy istnieją przynajmniej dwie zależne od siebie osoby, które nie pomagają sobie wzajemnie w osiągnięciu celów.

Konfliktów doświadczamy już w dzieciństwie. Wtedy uczymy się, jak sobie z nimi radzić – nauka ta nie jest jednak prosta i nie zawsze kończy się sukcesem.

W dzisiejszym artykule chciałabym przybliżyć świetne materiały na temat rozwiązywania konfliktów utworzone w ramach australijskiej inicjatywy KidsMatter – koncentruje się ona na  zdrowiu psychicznym dzieci ze szkół podstawowych oraz przedszkoli. To model dla rodziców i osób zawodowo zajmujących się dziećmi, który ma za zadanie wspomagać maluchy w ich rozwoju społecznym i emocjonalnym.

Na początek bardzo ważne jest stwierdzenie, że konflikt to coś normalnego, nawet w życiu dzieci. Różne potrzeby, pragnienia, chęć uzyskania jakiejś rzeczy wtedy, gdy może ją mieć tylko jedna osoba – to podstawy spięć między pociechami. 

Dzieci często reagują na konflikt kłótniami, agresją fizyczną albo wycofaniem się z sytuacji. Nieprawidłowe sposoby radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych mogą prowadzić do niekorzystnych skutków w rozwoju wzajemnych relacji, do problemów w ukształtowaniu właściwej samooceny, a nawet do trudności w nauce. Dlatego wspomaganie dziecka w rozwijaniu umiejętności rozwiązywania sytuacji konfliktowych jest tak istotne.

Warto również  uświadomić sobie, że każdy z nas zupełnie inaczej reaguje w obliczu sporu.

Wzory zachowania wobec sytuacji konfliktowej wybrane przez KidsMatter

  • podejście „wygrany-przegrany”;
  • podejście „wygraj trochę i przegraj trochę”, czyli wykorzystanie kompromisu;
  • podejście „wygrany-wygrany”, czyli kooperacja w rozwiązywaniu konfliktów.

Wygrany-przegrany

Zarówno dzieciom, jak i dorosłym zdarza się postrzegać konflikt jako konkurs, w którym można tylko wygrać albo przegrać. Ten sposób myślenia sprawia, że osoba pragnąca zwyciężyć próbuje zdominować innych, a ta, która uważa, że nie ma szans na wygraną, unika sporów.

W tym podejściu można wyróżnić trzy style reagowania na konflikt:

Zdobądź siłą

Przykładowe zachowania dziecka wykorzystujące ten styl to: kłócenie się, krzyczenie, dyskutowanie, grożenie, wykorzystywanie logiki, by narzucić swój punkt widzenia.

Poddaj się w końcu

Dziecko stara się zapobiegać walkom, próbuje sprawić, by inni byli szczęśliwi.

Unikaj

Maluch myśli lub mówi: „nie chcę konfliktu”; stara się odwracać uwagę od problemu, mówi o czymś innym, wychodzi z pomieszczenia, czasem nawet zrywa znajomość.

Podstawowymi problemami przy wykorzystywaniu tego podejścia do rozwiązywania konfliktów są:

  • Dziecko wykorzystujące siłę budzi w innych strach, urazę, rozżalenie, może chcieć sobie podporządkować inne osoby, zastraszać je i terroryzować, by dostać to, czego pragnie;
  • Maluch, który poddaje się albo unika konfliktów, jest bardziej podatny na zastraszanie, nie rozwija asertywności, cechuje go brak pewności, odczuwa niepokój i ma o sobie negatywne wyobrażenie.

Wygraj trochę i przegraj trochę – kompromis

W tym podejściu nikt ani całkowicie nie wygrywa, ani nie przegrywa. Każda ze stron dostaje
w pewnej części to, czego pragnie, i rezygnuje po trochu ze swoich żądań. Kompromis jako sposób rozwiązywania konfliktów może być szczególnie przydatny dla dzieci będących mniej więcej w połowie edukacji w szkole podstawowej. W tym czasie maluchy poświęcają wiele uwagi kwestii sprawiedliwości i reguł jako jej strażników.

Wygrany-wygrany – kooperacja

Podejście to polega na wspólnym zastanawianiu się nad problemem – przyczyną konfliktu
i poszukiwaniu kreatywnych rozwiązań tak, by każdy miał szansę dostać to, czego chce. Nazywane też „wygraj mądrze”.

W materiałach KidsMatter pojawia się również bardzo ważna uwaga: by dzieci potrafiły efektywnie rozwiązywać konflikty, potrzebują wypracować wiele społecznych i emocjonalnych umiejętności. Na dodatek przy radzeniu sobie w sytuacjach konfliktowych potrzebne jest ich łączenie, które z kolei wymaga praktyki i dojrzałości. Z pomocą dorosłych dzieci mają jednak szansę nauczyć się samodzielnie rozstrzygać swoje spory, szczególnie w polecanym tu podejściu „wygrany-wygrany”.

Umiejętności potrzebne dzieciom przy skutecznym rozwiązywaniu konfliktów to:

Radzenie sobie z trudnymi, intensywnymi emocjami

Dorosły może pomóc dziecku poprzez uczenie go i zachęcanie do wykorzystywania poznanych strategii radzenia sobie z emocjami.

Wyrażanie swoich myśli i uczuć za pomocą słów

Dorosły wspiera dziecko w rozpoznawaniu emocji, myśli i w głośnym ich wyrażaniu.

Rozpoznanie problemu i wyrażanie własnych potrzeb

Rozmowa o dziecięcych potrzebach, pragnieniach, zmartwieniach, niepokojach bez wymagania natychmiastowego rozwiązania.

Rozumienie punktu widzenia drugiej osoby

Składają się na to następujące elementy:

  • słuchanie tego, co druga osoba mówi na temat swoich potrzeb;
  • rozumienie zmartwień i niepokojów innego człowieka;
  • rozumienie siebie nawzajem bez konieczności zgadzania się ze sobą;
  • odpowiednie i wrażliwe reagowanie na drugą osobę;

Wymyślanie wielu możliwych rozwiązań problemu

Myślenie o różnorodności opcji i próba rozpatrzenia potrzeb i zmartwień wszystkich osób biorących udział w procesie.

Negocjowanie podejścia „wygrany-wygrany”

Przydatna jest tutaj otwartość, elastyczność, asertywność (w rozumieniu dbania o swoje pragnienia bez pomijania potrzeb innych ludzi).

W kolejnej części artykułu przybliżę sposoby wspomagania dziecka w procesie rozwiązywania konfliktów, wymienione w materiałach KidsMatter: radzenie sobie z konfliktami krok po kroku i ważne wskazówki dla dorosłych, którzy chcą pomóc dziecku.

Aktualne zapisy

Źródła:

https://www.kidsmatter.edu.au/families/about-friendship/resolving-conflict/resolving-conflict-how-children-can-learn-resolve

Materiały w wersji PDF w języku angielskim: https://www.kidsmatter.edu.au/sites/default/files/public/KMP_C2_LRC_AboutConflictResolution.pdf

6 powodów, dla których nie chcesz, by Twoje niemowlę przesypiało noc Najszczęśliwsze dzieci świata – Hygge w wychowaniu